Συνέντευξη του Υφυπουργού Εξωτερικών, κ. Γιάννη Βαληνάκη στην εφημερίδα “Τύπος της Κυριακής” και στη δημοσιογράφο Αγγελική Σπανού. (2005-10-09)

“ΤΥΠΟΣ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ”: Αμέσως μετά την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας, η τουρκική κυβέρνηση διακηρύττει ότι δεν αλλάζει η πολιτική της στο Αιγαίο (μαζικές παραβιάσεις) και στην Κύπρο (δηλώσεις Ερντογάν-Γκιουλ). Εσείς προσδοκάτε σύντομα αποτελέσματα; Δηλαδή μείωση της έντασης στο Αιγαίο και εφαρμογή της τελωνειακής σύνδεσης;

ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ: Η απαράδεκτη πρακτική των προκλήσεων στο Αιγαίο είναι υπόθεση δεκαετιών. Στις προκλήσεις αυτές υπάρχει άμεση απάντηση, επιχειρησιακή και διπλωματική. Ανατροπή όμως αυτής της τουρκικής τακτικής δεν μπορεί να αναμένεται από τη μια μέρα στην άλλη ως δια μαγείας.

Αυτό που είναι το σημαντικό είναι ότι στις 3 Οκτωβρίου μεταβάλαμε το πλαίσιο και εισαγάγαμε νέες, συγκεκριμένες και δεσμευτικές παραμέτρους, οι οποίες μέσα σε ένα ασφυκτικό μηχανισμό επιτήρησης της προσαρμογής της Τουρκίας στα ευρωπαϊκά πρότυπα θα οδηγήσουν σταδιακά σ’ ένα καλύτερο μέλλον. Σ’ ένα μέλλον σταθερότητας και ειρήνης, όπως ζητούν οι Έλληνες πολίτες.

Ο χρόνος άρχισε ήδη να δουλεύει προς αυτήν την κατεύθυνση. Με αποφασιστικότητα και ρεαλισμό, η κυβέρνησή μας θα οδηγήσει τόσο τις διμερείς μας σχέσεις με την Τουρκία όσο και την περιοχή μας σ’ ένα καλύτερο μέλλον. Πιστεύουμε ότι η γειτονιά μας μπορεί και πρέπει να γίνει μια ευρωπαϊκή γειτονιά.

Με ρωτήσατε και για την εφαρμογή του πρωτοκόλλου τελωνειακής ένωσης Τουρκίας. Γνωρίζετε ότι στην Ευρωπαϊκή Αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου, καθώς και στο Διαπραγματευτικό Πλαίσιο, αλλά και στην εναρκτήρια ομιλία της Προεδρίας έχει σαφέστατα προσδιοριστεί ότι η Τουρκία οφείλει να προχωρήσει στην άμεση και πλήρη εφαρμογή του πρωτοκόλλου. Σε αντίθετη περίπτωση, αυτό θα επηρεάσει αρνητικά όλη την προενταξιακή της πορεία. Αυτά εξάλλου επανέλαβε, επιτακτικά και με κρυστάλλινη σαφήνεια, πολύ πρόσφατα ο αρμόδιος επίτροπος κ. Ρεν προς την τουρκική πλευρά.

“Τ.τ.Κ.”: Η Αθήνα στήριξε με κάθε τρόπο την προσπάθεια της Άγκυρας για έναρξη της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας με προοπτική την πλήρη ένταξη. Αντί για “ευχαριστώ”, η Άγκυρα στην εκπνοή της διαπραγμάτευσης έστρεψε όλες τις πιέσεις στο άρθρο ελληνικού και κυπριακού ενδιαφέροντος (για τους διεθνείς οργανισμούς). Το περιμένατε;

Γ.Β.: Γνωρίζουμε πολύ καλά πώς διαπραγματεύεται η Τουρκία. Γι’ αυτό άλλωστε είχαμε φροντίσει εγκαίρως, όχι μόνον να εντάξουμε ζητήματα που μας ενδιέφεραν στα ευρωπαϊκά κείμενα, αλλά και να τα “κλειδώσουμε”. Όταν η Τουρκία αποπειράθηκε να δημιουργήσει θέμα ως προς τα κείμενα, εμείς όχι μόνον χαράξαμε αλλά και κρατήσαμε τις “κόκκινες γραμμές” μας. Στο κείμενο δεν άλλαξε ούτε τόνος. Η ερμηνευτική δήλωση της Προεδρίας, που αναφέρεται στο απολύτως αυτονόητο, σε τίποτα δεν μεταβάλλει το γεγονός ότι κάθε συμπεριφορά της Τουρκίας θα κρίνεται και θα επηρεάζει ανάλογα την προενταξιακή της πορεία. Η Κύπρος, με τη συμπαράσταση της Ελλάδας, διαφύλαξε πλήρως τη θετική ρύθμιση του άρθρου 7 του Διαπραγματευτικού Πλαισίου.

“Τ.τ.Κ.”: Τα τηλεφωνήματα της Κοντολίζα Ράις σχετικά με το συγκεκριμένο άρθρο σάς ενόχλησαν; Θεωρείτε την αμερικανική παρέμβαση δόκιμη και σωστή;

Γ.Β.: Στη διεθνή πρακτική τα κράτη μπορούν να επικοινωνούν με όποιους θέλουν. Το ζήτημα είναι ποιος παίρνει τις αποφάσεις. Και τις αποφάσεις στην ΕΕ τις παίρνουν τα 25 κράτη-μέλη της. Και αυτό δεν αλλάζει. Σε εμάς πάντως δεν έγινε κανένα τηλεφώνημα. Το μήνυμα για τις ελληνικές “κόκκινες γραμμές” είχε φτάσει εκεί που έπρεπε.

“Τ.τ.Κ.”: Μέχρι το τέλος του μήνα θα ξεκινήσει το λεγόμενο “σκρίνινγκ”. Πότε εκτιμάτε ότι θα τεθεί επί τάπητος το θέμα της τελωνειακής ένωσης, της Χάλκης, του Πατριαρχείου και των σχέσεων καλής γειτονίας;

Γ.Β.: Σας έχω ήδη απαντήσει. Οι δείκτες του ρολογιού ξεκίνησαν. Ο χρόνος κυλά. Η αντίστροφη μέτρηση έχει ήδη αρχίσει. Σας παραπέμπω και στις πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Παιδείας σχετικά με τη Χάλκη.

“Τ.τ.Κ.”: Πότε θα επισκεφθεί ο πρωθυπουργός την Άγκυρα; Θεωρείτε ότι αποκλείεται να επαναληφθεί το σκηνικό (ένταση στα Ύμια) που ζήσαμε κατά την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών;

Γ.Β.: Δεν έχει προσδιοριστεί ο χρόνος της επίσκεψης του πρωθυπουργού. Εμείς επιδιώκουμε τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η άλλη πλευρά πρέπει να ανταποκριθεί. Και για πρώτη φορά το εάν θα το πράξει είναι άμεσα συνδεδεμένο με τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες της.

“Τ.τ.Κ.”: Το ΠΑΣΟΚ καταγγέλλει “παράδοση όπλων” και “χαμένες ευκαιρίες” για τον Ελληνισμό. Εκνευρίζεστε όταν ακούτε αυτού του είδους τις επικρίσεις;

Γ.Β.: Είμαστε απολύτως ψύχραιμοι γιατί αφενός ξέρουμε τι επιτύχαμε και αφετέρου γιατί τα συνθήματα αυτά στερούνται σοβαρότητας. Για μας η επιδίωξη της μεγαλύτερης δυνατής εθνικής συναίνεσης στα θέματα εξωτερικής πολιτικής παραμένει βασική αρχή. Την ευθύνη των συνθημάτων που επιχειρούν να τορπιλίσουν την εθνική συναίνεση την έχει το ΠΑΣΟΚ. Και η κοινή γνώμη κρίνει. Αθήνα και Λευκωσία πέτυχαν πλήρως τις επιδιώξεις τους, όπως άλλωστε έχει διακηρυχθεί και από την ελληνική κυβέρνηση και από τον πρόεδρο της Κύπρου, κ. Παπαδόπουλο. Το πότε “παραδόθηκαν όπλα” και “χάθηκαν ευκαιρίες” θα έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε σύντομα στην προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση στη Βουλή.

“Τ.τ.Κ.”: Γιατί η Αθήνα και η Λευκωσία δεν επεδίωξαν να είναι η τελωνειακή ένωση το πρώτο κεφάλαιο των διαπραγματεύσεων;

Γ.Β.: Το ζήτημα αυτό δεν αφορά και ούτε εντάσσεται στο Διαπραγματευτικό Πλαίσιο που συμφωνήθηκε την 3η Οκτωβρίου. Όμως, επειδή εκτιμώ ότι αναφέρεστε στην αβάσιμη κριτική που αποπειράθηκαν να κάνουν κάποιοι στην αντιπολίτευση, κρίνω απαραίτητο να ξεκαθαρίσουμε ένα πράγμα: η υποχρέωση εφαρμογής του πρωτοκόλλου τελωνειακής ένωσης από την Τουρκία δεν συνδέεται μόνο με το κεφάλαιο περί τελωνειακής ένωσης. Άπτεται μιας μακράς σειράς διαπραγματευτικών κεφαλαίων, όπως “Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων”, “Πολιτική μεταφορών”, “Οικονομική και νομισματική πολιτική”, “Τελωνειακή ένωση” κ.λπ. Επομένως, η εξέταση αυτών των κεφαλαίων, τα οποία βρίσκονται στον πυρήνα του κοινοτικού κεκτημένου, δεν μπορεί να παραπεμφθεί στις καλένδες. Σας το είπα, ο χρόνος έχει ήδη αρχίσει να τρέχει.
“Τ.τ.Κ.”: Μιλήσατε για “ιστορικής σημασίας” εξέλιξη αναφερόμενος στην έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας. Μπορείτε να προβλέψετε πόσο κοντά στην αναγνώριση της Κύπρου βρισκόμαστε ή στην άρση του “casus belli” για να αντιληφθούν και οι μη επαγγελματίες της διπλωματίας τη σημασία του πράγματος;

Γ.Β.: Πράγματι αυτό το οποίο συντελέστηκε την 3η Οκτωβρίου στο Λουξεμβούργο είναι ιστορικής σημασίας. Με συνεχή προσπάθεια και σοβαρότητα θα καταστήσουμε βαθμιαία αυτή τη νέα περίοδο που ξεκίνησε εποχή σταθερότητας και ειρήνης τόσο για τις σχέσεις μας με την Τουρκία όσο και ευρύτερα για την περιοχή μας, προς όφελος όλων. Σ’ αυτή τη νέα εποχή το “casus belli” και η μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία θα αποδειχθούν, συντομότερα απ’ όσο μπορεί κανείς να φανταστεί, καταδικαστέοι αναχρονισμοί και ανεπίτρεπτες παραφωνίες.