ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
Ο Γιάννης Βαληνάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955 με καταγωγή από τα Δωδεκάνησα (Χάλκη-Κάλυμνο), γιος του γιατρού Γιώργου Βαληνάκη και της Τότας, Γεν. Διεθύντριας της Σχολής Νηπιαγωγών και Προέδρου του Λυκείου των Ελληνίδων. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και διεθνές δίκαιο και πολιτική επιστήμη στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης. Ολοκλήρωσε τρία μεταπτυχιακά προγράμματα DEA: στη διεθνή πολιτική, στην αμυντική πολιτική και στην ιστορία των διεθνών σχέσεων, στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Παρίσι Ι). Στο ίδιο Πανεπιστήμιο αναγορεύθηκε διδάκτορας των διεθνών σχέσεων με άριστα το 1981.ΤΕΣΤ
Ακολούθησε μια πολυσχιδή επιστημονική δραστηριότητα ως Καθηγητής Πανεπιστημίου και συμμετείχε για ένα διάστημα (2004-2009) ως Υφυπουργός Εξωτερικών και Βουλευτής Δωδεκανήσου στην πολιτική ζωή της χώρας.
Πανεπιστημιακή σταδιοδρομία
Εξελέγη Επίκουρος Καθηγητής το 1984 στο Τμήμα Νομικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και το 1988 Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών στο γνωστικό αντικείμενο «Διεθνείς Σχέσεις». Το 1992 εξελέγη Καθηγητής στο ίδιο Πανεπιστήμιο, ενώ το 1994 Καθηγητής της Έδρας Jean Monnet στην Ευρωπαϊκή Πολιτική και Διπλωματία. Το 2013 τιμήθηκε με την ανώτατη πανεπιστημιακή διάκριση της Έδρας Jean Monnet “Ad Personam” από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Δίδαξε ή εργάστηκε ως ερευνητής σε πολλά Πανεπιστήμια και Κέντρα στην Ελλάδα, τη Νέα Υόρκη (Institute for East West Studies), τις Βρυξέλλες (Centre for European Studies), το Λονδίνο (London School of Economics), το Παρίσι (Institute for EU Security Studies) και την Κύπρο (Κοσμήτορας της Νομικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις).
Διετέλεσε Γενικός Διευθυντής στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής ΕΛΙΑΜΕΠ (1988-1998) καθιερώνοντάς το διεθνώς, μεταξύ των πιο δραστήριων think tanks της Ευρώπης, και εμπνευστής μεταξύ άλλων και των Διεθνών Σεμιναρίων Χάλκης, στα οποία εκπαιδεύτηκαν εκατοντάδες νέοι επιστήμονες και πολιτικοί της Ευρώπης.
Ανέπτυξε πολυσχιδή και έντονη επιστημονική δραστηριότητα, με συνεχείς δημοσιεύσεις και πολλές διακρίσεις, τόσο εντός, όσο και εκτός συνόρων. Διηύθυνε δεκάδες ερευνητικά προγράμματα και ομάδες, στην Ελλάδα και το εξωτερικό και τιμήθηκε με επιστημονικά και διοικητικά καθήκοντα σε πολλούς ερευνητικούς τομείς. Διετέλεσε Γενικός Διευθυντής (2000-2004) και Πρόεδρος του Κέντρου Αριστείας Jean Monnet του Πανεπιστημίου Αθηνών (2009-σήμερα), Senior Fellow στο London School of Economics (European Institute) (2011-2013) και Senior Fellow στο Ινστιτούτο Μελετών για θέματα ασφαλείας της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης (1997-1998). Είναι μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Fondation Chirac στο Παρίσι (από το 2011), της Επιστημονικής Επιτροπής Κέντρου Ευρωπαϊκών Σπουδών Παν/μίου Kadir Has στην Κων/πολη (από το 2010), της Διεθνούς Επιτροπής για την Συνεργασία στον Εύξεινο Πόντο (2010-2011), του Διοικητικού Συμβουλίου του Centre for European Studies, στις Βρυξέλλες (από το 2009) και της Επιστημονικής Επιτροπής του European View. Ήταν, επίσης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Robert Schumann (1999-2001), του Διεθνούς Κέντρου Μελετών Ευξείνου Πόντου (ΔΙΚΕΜΕΠ)και άλλων ερευνητικών φορέων.
Συγγραφικό έργο
Ανάμεσα στα βιβλία του ξεχωρίζουν οι παρακάτω μονογραφίες και μελέτες:
1. Έξοδος από την κρίση: εφαρμόσιμες εναλλακτικές προτάσεις, Αθήνα: Εκδ. Παπαζήση, 2014 (με Π. Καζάκο και Ν. Μαραβέγια)
2. Greece’s European Policy Making, London: London School of Economics, European Institute 2012
3. Ελληνική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική 1990-2010, Αθήνα: Εκδ. Σιδέρη, 2010, 428 σελ. (επιμ.)
4. Εισαγωγή στην Ελληνική Εξωτερική Πολιτική, Eκδ.Σιδέρης,2004 (α’ έκδοση: Παρατηρητής 1989) 420 σελ.
5. Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγική στην Πυρηνική Εποχή,Θεσσαλονίκη: εκδ. Παρατηρητής, 2001,413 σελ. (με Κ. Μπότσιου)
6. The Black Sea Region: Challenges and Opportunities for Europe;Paris:Western European Union, Institute for Security Studies,1999, 65 σελ.
7. La Région de la Mer Noire: Défis et opportunités pour l’Europe, Paris : Union de l’Europe Occidentale, Institut d’ Etudes de Sécurité, 1999,65 σελ. (γαλλική μετάφραση)
8. Averting Conflict in Cyprus through Accession to the EU. Brussels- Ebenhausen: Stiftung Wissenschaft und Politic (SWP) – Conflict Prevention Network (CPN), 1999.
9. Με όραμα και πρόγραμμα: Εξωτερική πολιτική για μια Ελλάδα με αυτοπεποίθηση, Θεσ/νικη: Εκδ. Παρατηρητής, 1998, σσ. 379
10. Defence Strategy in A World in Transition, Athens, ELIAMEP, Defence Studies, 1995, σσ. 120
11. The Black Sea Economic Cooperation, Athens: ELIAMEP, 1996 (με S. Karaganov)
12. Greece’s Security Policy in the Post- Cold War Era, Ebenhausen: Wissenschaft und Politic, Forschungsinstitut fur Internationale Politic und Sicherheit, 1994, 130 σελ.
13. Οι σχέσεις της Σοβ. Ένωσης με την Ελλάδα και Τουρκία, 1974-1990, Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ, Ειδικές Μελέτες, 1993.
14. Greece and the CFE (Conventional Forces in Europe) Negotiations, Ebenhausen: Stiftung Wissenschaft und Politik, 1992, 30 σελ.
15. Greece’s Balkan Policy and the ‘‘Macedonian Issue’’, Ebenhausen, 1992, 32 σελ.
16. Η ανάπτυξη βαλκανικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και η Ελλάδα: το πολιτικό πλαίσιο, Αθήνα: Ελληνικό Κέντρο Ευρωπαϊκών Μελετών, 40 σελ.
17. Η Ευρωπαϊκή Πολιτική και Αμυντική Συνεργασία: Η νέα ευρωπαϊκή ‘‘αρχιτεκτονική’’ και η Ελλάδα, Αθήνα: Εκδ. Παπαζήση, 1991, 194 σελ.
18. Θέματα Διεθνών Σχέσεων, Θεσ/κη: Εκδ. Παρατηρητής, 1990, 380 σελ.
19. Εισαγωγή στην Ελληνική Εξωτερική Πολιτική, 1974-1989, Θεσ/κη: Εκδ. Παρατηρητής, 1989, 420 σελ.
20. Η ασφάλεια της Ευρώπης και η Ελλάδα, Αθήνα: ΙΠΟΜΕ, 1988, 65 σελ.
21. Εισαγωγή στις διεθνείς διαπραγματεύσεις, Θεσ/κη: Εκδ. Παρατηρητής, 1988, 230 σελ.
22. Εθνική άμυνα και εξωτερική πολιτική, 1974-1987, Η Ελλάδα στο σύστημα Ανατολής – Δύσης, Θεσ/νικη: Εκδ. Παρατηρητής, 1988, 420 σελ.
23. Εισαγωγή στην ιστορία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, 1949-1974, Θεσ/νικη: Εκδ. Παρατηρητής, 1987, 180 σελ.
24. Πυρηνική στρατηγική και ευρωπαϊκή ασφάλεια, Αθήνα, 1984, 180 σελ.
25. Εισαγωγή στην πυρηνική στρατηγική, Θεσ/νικη: Εκδ. Παρατηρητής, 1991, 182 σελ.
26. European Security: A survey of National Perceptions and Policies, New York: Institute for East – West Security Studies, vol. I, The Balkan Countries, 1984, 67 σελ.
27. Ο έλεγχος των εξοπλισμών και οι διαπραγματεύσεις SALT, Αθήνα: Ναυτική Σχολή Πολέμου, 1982, 28 σελ.
28. Τα ευρωστρατηγικά όπλα, Αθήνα: Ναυτική Σχολή Πολέμου, 1982, 28 σελ.
29. Η στρατηγική αξία του περσικού Κόλπου και τα συμφέροντα των Υπερδυνάμεων, Αθήνα: Ναυτική Σχολή Πολέμου, 1982, 49 σελ.
30. Επετηρίδα Αμυντικής και Εξωτερικής Πολιτικής 1997, Αθήνα-Θεσσαλονίκη: ΕΛΙΑΜΕΠ-Εκδ. Παρατηρητής,1995, 397 σελ. (επιμ.)
31. Το Ζήτημα των Σκοπίων: Απόπειρες για Αναγνώρισηκαι η Ελληνική Στάση, Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ – Εκδ. Ι. Σιδέρη, 1996 (2η έκδοση), 449 σελ. (επιμ. με Σωτήρη Ντάλη)
32. Οι Διαπραγματεύσεις CFE και η Ελλάδα, Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ 1992, 243 σελ. (επιμ. με Θεόδωρο Κουλουμπή)
33. Η Ελλάδα στις Διεθνείς Σχέσεις 1990-91, Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ, 1991 (επιμ.)
34. Η αμυντική πολιτική των Βαλκανικών κρατών, Αθήνα: Παπαζήσης, 1991 (επιμ. με Θ. Βερέμη)
35. Η σημερινή Γιουγκοσλαβία – Προβλήματα – Προοπτικές, Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ, 1990, σ120 σελ. (επιμ. με Θ. Βερέμη)
36. U.S. Bases in the Mediterranean: the cases of Greece and Spain, Athens: ELIAMEP, 1989, 139 σελ (ed. with T. Veremis)
37. Κυπριακή Άμυνα, τομ. Α’, Αθήνα-Λευκωσία: ΚΥΜΕΜ, 1989, 120 σελ. (επιμ. με Ν. Κουτσού)
38. The Southeast European Yearbook 1998, Athens: ELIAMEP, 1989, 240 σελ. (ed. with T. Veremis)
39. Οι επιπτώσεις του πολέμου Ιράν – Ιράκ στη Μ. Ανατολή και στην Μεσόγειο, Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ, Πρακτικά Συνεδρίου, 1988, 105 σελ (επιμ. με Θ. Βερέμη)
40. Ελληνικά Προβλήματα στον αέρα από διπλωματική, στρατιωτική, τεχνική και νομική σκοπιά, Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ, Πρακτικά Συνεδρίου, 1987, 115 σελ (επιμ. με Θ. Βερέμη)
41. Ελληνικά αμυντικά προβλήματα, Αθήνα: Εκδ. Παπαζήσης, Ελληνικό Ινστιτούτο Διεθνών και Στρατηγικών Ερευνών, 1986 (επιμ. με Θ. Βερέμη)
42. Από τη Λωζάνη (1929) ως το Παρίσι (1947) – Η ισχύς και το κύρος των Συνθηκών, Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ, Πρακτικά Συνεδρίου, 1986, 72 σελ. (επιμ. με Π. Κίτσο)
43. Ελληνο-τουρκικές σχέσεις, Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ, Πρακτικά Συνεδρίου, 1986, 210 σελ. (επιμ. με Θ. Βερέμη)
44. La stratégie de la Grèce en vue de l’adhésion à la CEE, 1974-1981, Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο Παρίσι – 1, (Pantheon-Sorbonne), 1981, 283 σελ.
45. La Grèce dans la Communauté Européenne: repercussions sur la politique grecque de securité, Διατριβή DEA en Politique de Defence, Universite de Paris – 1, 1980, 113 σελ.
46. La politique soviétique à l’égard de la Turquie, 1964-1979, Διατριβή DEA en Politique Internationale, Universite de Paris – 1, 1979, 143 σελ.
47. Die Tatigkeit der Vereinten Nationen auf dem Gebiet der Dekolonisierung – am Beispiel Zyperns und des Konflikts am Horn von Afrika, Ινστιτούτο Μαξ Πλάνκ Δημοσίου Διεθνούς και Αλλοδαπού Δικαίου του Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης, 1978, 75 σελ.
48. Internationale Beziehungen in Sudasien, , Ινστιτούτο Νότιας Ασίας του Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης, 1978, 45 σελ.
Δημοσίευσε επίσης δεκάδες επιστημονικά άρθρα και μελέτες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, σε τέσσερις ξένες γλώσσες (αγγλικά, γερμανικά, γαλλικά, ιταλικά). Συμμετείχε, επίσης, σε δεκάδες διεθνή συνέδρια με ανακοινώσεις.
Πολιτική σταδιοδρομία
Μετά τη δημοσίευση του βιβλίου του «Με όραμα και πρόγραμμα: Εξωτερική πολιτική για μια Ελλάδα με αυτοπεποίθηση», προσκλήθηκε από τον Κώστα Καραμανλή, τότε αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης να αναλάβει σύμβουλός του στα ευρωπαϊκά θέματα και Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης της Νέας Δημοκρατίας (Οκτώβριος 1998), εκπροσωπώντας παράλληλα το κόμμα στο Πολιτικό Γραφείο του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (EPP). Αναδείχθηκε, επίσης, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Δημοκρατικής Ένωσης (European Democrat Union-EDU) και της Εκτελεστικής Επιτροπής της Διεθνούς Δημοκρατικής Ένωσης (International Democrat Union-IDU).
Από τον Μάιο του 2003 μέχρι και τον Μάρτιο του 2004 διετέλεσε εξωκοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Νέας Δημοκρατίας (ΝΔ) στο Εθνικό Συμβούλιο Εξωτερικής Πολιτικής. Στις εκλογές του Μαρτίου 2004 εξελέγη Βουλευτής Επικρατείας της ΝΔ και τον Σεπτέμβριο του 2007 Βουλευτής Δωδεκανήσου.
Διετέλεσε Υφυπουργός Εξωτερικών αρμόδιος για τα πολιτικά και ευρωπαϊκά θέματα καθ’όλη την περίοδο των κυβερνήσεων Κ. Καραμανλή 2004-2009. Συμμετείχε έτσι ενεργά σε όλο το φάσμα δραστηριοτήτων της ελληνικής εξωτερικής και ευρωπαϊκής πολιτικής. Ήταν μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας στις διαπραγματεύσεις (Λουκέρνη) που οδήγησαν στην απόρριψη του Σχεδίου Αννάν και την είσοδο της Κυπριακής Δημοκρατίας χωρίς όρους στην ΕΕ.
Ως Υφυπουργός Εξωτερικών συμμετείχε ως κύριος διαπραγματευτής εκ μέρους της Ελλάδας σε όλα τα σημαντικά ευρωπαϊκά θέματα, όπως το «Ευρωπαϊκό Σύνταγμα» και την μετέπειτα Συνθήκη της Λισαβόνας (2004-2008), τον Προϋπολογισμό της ΕΕ 2007-2013, τις διαπραγματεύσεις με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες για τη διεύρυνση της Ένωσης κ. ά. Κατά τη διάρκεια της θητείας του συμμετείχε σε περισσότερα από 40 Υπουργικά Συμβούλια Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων (GAERC) και σε περισσότερα από 40 Συμβούλια υπουργών (συμπεριλαμβανομένων και των άτυπων) της ΕΕ, του ΝΑΤΟ, του Συμβουλίου της Ευρώπης, του ΟΑΣΕ, του Συμβουλίου Συνεργασίας του Ευξείνου Πόντου (BSEC), της Διαδικασίας Συνεργασίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, του Μεσογειακού Φόρουμ κ.ά. Αντικατέστησε τον/την Υπουργό Εξωτερικών σε πάνω από 20 υπουργικές διασκέψεις εε-Ασίας (ASEM), ΕΕ-Μεσογείου, ΕΕ-Λατ. Αμερικής, ΕΕ-Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC). Διετέλεσε πολλές φορές αρχηγός της ελληνικής αντιπροσωπείας σε διεθνείς συναντήσεις Κορυφής (Επιπέδου Αρχηγών Κρατών/Κυβερνήσεων) στη θέση του κωλυόμενου Πρωθυπουργού.
Ως Υφυπουργός Εξωτερικών, πήρε πολλές πρωτοβουλίες για την προώθηση των εθνικών συμφερόντων. Υπήρξε εμπνευστής της έναρξης διαπραγματεύσεων με γειτονικά κράτη για την οριοθέτηση της ελληνικής ΑΟΖ (Σχέδιο «Ελλάς επί 4») και στο πλαίσιο αυτό ξεκίνησε τις διαπραγματεύσεις με Λιβύη, Αίγυπτο και Αλβανία (Συμφωνία του 2009). Είχε κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό της ελληνικής εξωτερικής και ευρωπαϊκής πολιτικής και ειδικότερα στην προσέγγιση με Ρωσία, Γαλλία και Κίνα, στην υλοποίηση των ευρωπαϊκών περιπολιών (αεροσκάφη, ελικόπτερα, σκάφη κλπ) κατά μήκος των ελληνο-τουρκικών θαλασσίων συνόρων, και στην συναφή προώθηση της Ευρωπαϊκής Ακτοφυλακής. Υπήρξε από τους πρωτεργάτες στην ΕΕ για την καθιέρωση ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής της Ένωσης, με ιδιαίτερη σημασία για την χώρα μας. Στο πλαίσιο αυτό προώθησε και την ειδική μέριμνα για τα νησιά (Υπουργικές Συναντήσεις της ΕΕ για την νησιωτική πολιτική-Ρόδος 2008, Κως 2009).
Σχεδίασε, επίσης, και εγκαινίασε την «Ομάδα της Ελιάς» (άτυπες συναντήσεις των Υπουργών των 12 Μεσογειακών κρατών της ΕΕ). Συνίδρυσε την «Ομάδα των 18» Κρατών στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον Προϋπολογισμό της ΕΕ 2007-2013 που στέφθηκε από εξαιρετικά αποτελέσματα για την Ελλάδα (ΕΣΠΑ). Συμμετείχε, επίσης, ενεργά σε περισσότερα από 20 ειδικά υπουργικά Συμβούλια Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και στις διαπραγματεύσεις Συμφωνιών Ένταξης και Συμφωνιών Σταθεροποίησης και Σύνδεσης της Ένωσης βαλκανικών χωρών.
Τέλος, είχε ενεργό ρόλο στις σχέσεις Ελλάδας/ΕΕ-Τουρκίας και τις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην επιβολή όρων και προαπαιτούμενων εξωτερικής πολιτικής στην Τουρκία.
Μετά τις εκλογές του 2009 αποχώρησε από την πολιτική σκηνή διατηρώντας μόνο την ιδιότητα του συνεργάτη του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Βίλεριντ Μάρτενς και του μέλους του ΔΣ του Κέντρου Μελετών του ΕΛΚ.
Τιμητικές Διακρίσεις
Ο Γιάννης Βαληνάκης συμμετείχε σε πολλές διεθνείς και ελληνικές επιτροπές και έλαβε πολλές τιμητικές διακρίσεις, διεθνή παράσημα και μετάλλια.
Ξένες γλώσσες
Μιλάει άριστα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά και χειρίζεται την ισπανική, ιταλική και ρωσική γλώσσα.
Η σύζυγός του, Χριστίνα Χαρατσάρη, είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω και έχουν μια κόρη, τη Χριστιάννα, φοιτήτρια της Νομικής Αθηνών.